Dunajec 3 Regiony
Łącko - Szczawnica - Leśnica

W cieniu drzew i ponadczasowej ciszy, dziś w samym centrum uzdrowiska, skrywa się jedno z najstarszych miejsc pamięci w Szczawnicy. Cmentarz Szalayowski, nazywany także Starym Cmentarzem, to nie tylko nekropolia, to świadek powstania i rozwoju jednego z najsłynniejszych polskich uzdrowisk. Spoczywają tu ci, którzy stworzyli jego tożsamość, a także kuracjusze, dla których Pieniny okazały się ostatnim przystankiem.

Historia nekropolii

Najstarszy udokumentowany pochówek na tym cmentarzu pochodzi z 1830 roku. Miejsce to powstało w wyniku reform józefińskich, które zakazywały grzebania zmarłych w centrach miast i wsi. W związku z tym społeczność Szczawnicy przeniosła miejsce pochówku poza główną zabudowę wtedy jeszcze niezagospodarowaną niedaleko potoku Grajcarek.

Szczawnica, rozwijająca się w XIX wieku jako modny kurort, przyciągała gości z całej Europy. Cmentarz z czasem stał się nie tylko rodzinnym grobowcem rodu Szalayów, ale też miejscem pochówku kuracjuszy, którzy zmarli podczas leczenia. To sprawiło, że nekropolia przybrała unikatowy charakter łącząc lokalną historię z losem przyjezdnych.

Kaplica Szalayowska

Przy wejściu na cmentarz znajduje się Kaplica Szalayowska, skromna murowana budowla z charakterystyczną tablicą pamiątkową. Napis w języku polskim i węgierskim upamiętnia Józefa Szalaya (1802–1876) twórcę uzdrowiska i inicjatora spływów Dunajcem. Sam Szalay spoczywa właśnie w tej kaplicy.

Otoczenie budowli to malownicza przestrzeń: stary mur, pojedyncze krzyże, płyty nagrobne z żeliwa i kamienia, a także duży drewniany krucyfiks. Całość otula naturalna roślinność, która wraz z historią tworzy niepowtarzalny klimat tego miejsca.

Cmentarz pełnił funkcję grzebalną do końca wieku XIX, po czym został zamknięty. Dziś pełni rolę nekropolii pamięci, będąc jednym z nielicznych cmentarzy uzdrowiskowych w regionie.

Renowacja, pamięć i dostępność

Po latach zaniedbania teren cmentarza został objęty pracami renowacyjnymi, obejmującymi m.in. odnowienie elewacji kaplicy, konserwację nagrobków i udostępnienie miejsca odwiedzającym. Dzięki inicjatywom lokalnym i społecznym cmentarz zyskuje nową funkcję jako część dziedzictwa kulturowego Pienin.

Zwiedzanie jest możliwe codziennie, bez opłat, a dojście z centrum miasta zajmuje zaledwie kilka minut. Mimo że większość nagrobków nie posiada opisów, warto zatrzymać się przy kaplicy i zadumać nad historią miejsca, które było tłem nie tylko dla śmierci, ale i rozwoju kurortu.

Dziedzictwo z widokiem na Pieniny

Cmentarz Szalayowski to wyjątkowy przykład małej, ale znaczącej nekropolii uzdrowiskowej. Nieprzesadny w formie, za to głęboki w znaczeniu, pozwala doświadczyć historii nie przez daty, lecz przez atmosferę miejsca. Dla turysty to nie tylko punkt na mapie, to przestrzeń pamięci i refleksji, dostępna na wyciągnięcie ręki.